Wanneer een zeiler een koers moet kiezen, is het eerste wat hij doet niet kijken waar hij naartoe wil.
Hij kijkt waar hij nu is.
Op zee verplaatst de stroming de boot, zelfs als de wind stilligt. De GPS of de zeekaarten dienen precies daarvoor: begrijpen waar je echt bent, niet waar je denkt te zijn.
Die controle heet de stek: de precieze positie van de boot op de kaart, op een gegeven moment. Je krijgt ze met de GPS of, op de ouderwetse manier, door twee of drie vuurtorens die zichtbaar zijn vanaf de kust te peilen.
Het is een coördinaat. Een kruisje op het papier. Zonder dat kruisje is elke koers die je uitzet enkel een veronderstelling.
In persoonlijke financiën werkt het net zo.
Jouw coördinaat is het nettovermogen: hoeveel is vandaag alles wat je hebt waard, min alles wat je verschuldigd bent. De meeste mensen kennen het niet precies.
En daar beginnen de problemen.
De tools die je het verkeerde vragen
Open een app voor persoonlijke financiën, om het even welke. Wat vraagt ze je?
“Wat heb je gisteren uitgegeven?”
“Wat is je maandbudget?”
“Hoeveel verdien je?”
Dat zijn allemaal operationele vragen. Ze gaan over de stroom: wat binnenkomt, wat buitengaat, wat je zou willen inperken. Geen enkele gaat over de positie: geen enkele zegt je waar je staat.
Er is een reden waarom apps dat zo doen. De stroom is makkelijk te meten — het volstaat de rekeningbewegingen in categorieën in te delen. De positie daarentegen vraagt dat je uiteenlopende vermogensbestanddelen optelt (woning, fondsen, ETF's, duurzame goederen) en schulden aftrekt die je soms zelfs niet ziet (restschuld van de hypotheek, vergeten afbetalingen, de leasing van de wagen). Het is trager en minder bevredigend werk dan “kijk hoeveel koffies je deze maand hebt gedronken”. Dus duwt de markt je naartoe waar het makkelijk duwen is.
Het probleem is dat handelen zonder je eigen positie te kennen blind handelen is.
Je kunt jarenlang elke koffie en elke rekening bijhouden, en toch tienduizenden euro's mis zitten in de schatting van je werkelijke vermogen. Studies over dit onderwerp tonen dat de overgrote meerderheid van de mensen zich meer dan 30% vergist over het eigen nettovermogen — meestal aan de hoge kant.
Je zit aan de hoge kant omdat je dubbel telt (de waarde van de woning die je nochtans nog met de hypotheek afbetaalt).
Omdat je vergeet (het pensioenfonds, de kleine schulden, de terugkerende afbetalingen).
Omdat je leeft in het gevoel van het moment (deze maand ging het goed, dus in het algemeen gaat het goed).
En wanneer je iets groots moet beslissen — een woning kopen, van job veranderen, een kind helpen — volstaat het gevoel niet. Er zijn feiten nodig. Er is de coördinaat nodig.
Wat het nettovermogen precies is
Om duidelijk te zijn: het nettovermogen is niet het saldo van je zichtrekening.
Het is niet het loon. Het is niet het budget. Het is niet wat je vorige maand hebt uitgegeven of gespaard.
Het is een heel eenvoudige aftrekking:
Alles wat je hebt (positieve activa) MIN alles wat je verschuldigd bent (schulden, passiva).
Onder de positieve activa: de liquide bankrekeningen, staatsobligaties, ETF's, aandelen, vastgoed tegen de actuele marktwaarde, het pensioenfonds, het opgebouwde vertrekvergoeding.
Onder de schulden: de restschuld van de hypotheek, de leasing van de wagen, persoonlijke leningen, afbetalingen die nog te betalen zijn.
Sommige goederen — zoals de wagen, het meubilair, de huishoudtoestellen — zijn bijzondere activa: ze hebben waarde, maar een waarde die met de tijd daalt. Ze moeten meegeteld worden aan hun actuele restwaarde, niet aan de prijs die je hebt betaald. Een wagen die drie jaar geleden voor 30.000 euro werd gekocht, is vandaag realistisch 18.000 waard: dat is het bedrag dat in de berekening komt.
Een snel voorbeeld.
Marco heeft: 12.000 liquiditeiten op de rekening, 25.000 in ETF's, een woning die vandaag 200.000 waard is, een wagen van 15.000. Hij heeft ook een restschuld op de hypotheek van 130.000 en een persoonlijke lening van 8.000.
Zijn nettovermogen is 12+25+200+15 min 130+8 = 114.000 euro.
Niet het loon, niet de besparingen van de maand, niet wat er op dit moment op zijn rekening staat. Zijn absolute positie.
In Cashfulness werkt elke transactie die je registreert automatisch je coördinaat bij, omdat de boekhoudmotor werkt met dubbel boekhouden — dezelfde techniek die bedrijven al zeshonderd jaar gebruiken: elke beweging heeft twee zijden die in evenwicht zijn, en het nettoresultaat verspreidt zich meteen over het vermogen.
Jij ziet een cijfer. Dat cijfer is jouw stek.
Het loon daarentegen is de wind. Hij waait, kan van richting en kracht veranderen, kan je snel voortstuwen of stil laten liggen. Maar de wind is niet de positie.
Weten hoeveel je verdient zonder te weten hoeveel je hebt, is als weten aan welke snelheid je vaart zonder te weten waar je bent.
Wat verandert er als je de coördinaat hebt
De volgende drie voorbeelden zijn hypothetisch — de cijfers zijn van niemand in het bijzonder, ze dienen alleen om een idee te geven. Wat in alle drie verandert, is hetzelfde: de coördinaat maakt van een buikgevoelbeslissing een geïnformeerde beslissing. Ze zegt je niet wat je moet doen. Ze zegt je van waar je vertrekt.
Eerste: een woning kopen, of nog een jaar wachten.
Zonder coördinaat beslis je op basis van het loon en een gevoel (“dit jaar voel ik me steviger”).
Met de coördinaat maak je twee echte berekeningen. Vereiste inbreng: 50.000 euro. Huidige liquiditeit: 70.000. Dus ja, je haalt het. Maar na de inbreng blijft je 20.000 liquiditeit over tegenover 5.000 euro maandelijkse uitgaven: vier maanden dekking, geen zes.
Als het idee was om zes maanden buffer te hebben, is dit jaar nog niet het moment. Je wacht, spaart nog 10.000 bij, en koopt volgend jaar gerust.
De coördinaat zei je niet om niet te kopen. Ze zei je onder welke voorwaarden je het kunt doen zonder de boot te breken.
Tweede: van job veranderen voor minder loon maar meer zin.
Zonder coördinaat beslis je uit vertrouwen of uit angst — meestal wint de angst.
Met de coördinaat bereken je hoeveel maanden je de overgang kunt dragen. Als je 30.000 liquiditeit hebt en de minimale uitgaven zijn 2.500 per maand, heb je een jaar runway, zelfs zonder inkomsten.
De sprong houdt op een blinde daad te zijn en wordt een geïnformeerde keuze. Misschien beslis je toch om het niet te doen, maar je beslist het wetende wat je doet, niet omdat je handen trillen.
Derde: 15.000 euro lenen aan een kind om het een activiteit te laten starten.
Zonder coördinaat zeg je ja uit liefde of nee uit angst. Beide antwoorden zijn blind.
Met de coördinaat zie je dat 15.000 uit je liquiditeit je nog altijd boven de veiligheidsdrempel laat die je zelf hebt vastgelegd. Dan zeg je ja, en je zegt het zonder angst.
Of je ziet dat je onder de 15.000 in de problemen komt, en je stelt 8.000 voor met de mogelijkheid om over zes maanden meer te evalueren. Het is een eerlijk ja, geen angst vermomd als liefde.
In geen van de drie gevallen is er sprake van ascese. Niemand zegt je dat je iets moet opgeven.
De coördinaat bindt niet, ze geeft richting. Weten waar je staat, verhindert je niet om te gaan waar je wil. Ze maakt het pas echt mogelijk.
Het tienminutenritueel
Eén keer per week, neem tien minuten. Open Cashfulness, bekijk je coördinaat, kijk hoe ze bewogen is ten opzichte van zeven dagen eerder.
Bijna altijd hoef je niets te doen.
Het is gegaan zoals je verwachtte, je staat waar je verwachtte te staan, de koers houdt. Goed zo.
Na een paar weken begint er iets te gebeuren dat je niet had voorzien. De gedachte die af en toe terugkwam — gaat het goed? gaat het slecht? — kalmeert. Niet omdat alles altijd goed gaat, maar omdat je het niet meer hoeft in te beelden. Er is een cijfer. Het is actueel. Je kunt het bekijken wanneer je wil. En bijna altijd zegt dat cijfer je dat de koers houdt.
Het is het verschil tussen een achtergrondangst hebben en achtergronddata hebben. Het tweede kost veel minder energie dan het eerste.
De weinige keren dat de coördinaat je iets anders zegt — een onverwachte uitgave groter dan verwacht, een activum dat in waarde is gedaald, een schuld die is gegroeid omdat je een afschrijving bent vergeten — nu weet je het voordat het een probleem wordt.
Je ontdekt het niet zes maanden later, wanneer de koers dan in noodgeval moet worden bijgestuurd.
Wie jarenlang zonder coördinaat leeft, komt meestal terecht in een van twee scenario's.
Ofwel ontdekt hij, op een slecht moment (jobverlies, scheiding, ziekte), dat hij minder heeft dan hij dacht — en moet hij snel dingen inhalen die tijd vragen.
Ofwel ontdekt hij dat hij meer heeft dan hij dacht, en beseft hij pas achteraf dat hij zich jarenlang dingen heeft ontzegd die hij zich zonder problemen had kunnen permitteren.
Beide scenario's zijn duur, elk op hun eigen manier.
Cashfulness neemt geen beslissingen in jouw plaats. Ze zegt je niet of je een woning moet kopen, van job moet veranderen, een kind moet helpen. Ze geeft je de coördinaat om van te vertrekken. De rest is jouw keuze, je maakt ze geïnformeerd.
En jouw coördinaat blijft altijd de jouwe. Het is gevoelige data en we behandelen ze als dusdanig.
— Vittorio